Біздің сұхбат

Грузияны көріп келді

«Атың барда жер таны, желіп жүріп…» демекші, бүгінде шет елдерге саяхатқа шығып, ел танып жүрген азаматтарымыз аз емес. Солардың бірі – ақтаулық Сәбит Қамысбаев таяуда Грузия еліне барып қайтты. Осыған орай біз ол кісімен хабарласып, аз-кем сұхбаттасқан едік.

– Сәке, грузин еліне қандай мақсатпен барған едіңіздер? Сапардан алған әсер қандай?

– Грузияға біз бұл елді көріп, тану мақсатында бардық. Онда 5 күн болдық. Табиғаты тамаша бұл шағын ғана ел туралы көңілде жақсы әсерлер қалды.

– Қандай қалаларында болдыңыздар? Не көрдіңіздер?

– Біз ол жаққа Ақтаудан ұшақпен барғанбыз. Алдымен Кутаисиге түстік, сосын одан 280 шақырым қашықтағы Тбилисиге бізді арнайы автобуспен жеткізді. Кутаиси мен Тбилиси арасына жүретін автобус ақысы 1 адамға 20 лари, біздің ақшаға шаққанда 2500 теңге екен. Біз негізінен ел астанасында болып, оның біраз жерлерін көріп қайттық.

Қытайлар Кутаиси мен Тбилисидің арасына жол салып жатқанын көрдік. Үш ауысыммен тынымсыз жұмыс істеп бірталай шаруа бітіріп тастапты, көпірлер салған, тауды тесіп, туннельдер жүргізген. Қала көшелерінен көп елдерден барған туристермен қоса қытайларды да кезіктіруге болады. Олар Тбилисидің сыртынан жұмысшы қалашығын тұрғызып алыпты. Кей грузиндер олар жұмысын бітіргесін өзінің Қытайына қайтпай, осында қалып кетер ме екен деп уайымдайды екен. Өйткені Грузияның халқы да аз ғой.

Жалпы, бізді ол жақтың табиғаты сүйсіндірді. Тауларының үстіне түрлі ағаштар мен мәңгі жасыл шыршаларды жабыстырып қоя салған сияқты болып көрінеді, сондай әсем. Ауасы өте жеңіл, саф таза. Сондықтан да ол жақта өте сергек, көңілді жүрдік.

Тбилисиде әуе шарына мініп, қаланы 300 метрдей биіктен, төбесінен тамашаладық. Әуе шарына оншақты адамды отырғызады екен. 20 минуттық серуенге 1 адамға 50 лари, яғни 6250 теңге алады. Әуе шарында жаныңда арнайы инструктор болады, қауіпсіздік шараларының бәрі қарастырылған, сондықтан аса қорқа қойған жоқпыз.

Тбилисиде әуе шарлары күнделікті жұмыс істейді екен. Өйткені оған барып жатқан туристер саны бір толастамайтын сияқты. Біз ол жақтан көптеген қазақстандықтарды кезіктірдік.

Ал өзен арқылы серуен жасау ақысы, мысалы, теплоходта 40 минутқа 20 лари, теңгемен 2500 теңге болады екен.

Тбилисиде осыдан 200 жыл бұрын салынған мешіт бар екен, соған кіріп, намаз, құран оқып, әруақтарға дұға бағыштап шықтық. Жалпы, төрт күнде көп жерлерді аралап үлгердік.

– Ол жақта халықтың тұрмысы, жұрттың айлық жалақысы қандай екен?

– Біз қонақүйде, өзіміз сияқты туристермен бірге тұрдық. Жергілікті халықпен жақын араласардай уақыт та болмады, шынын айтқанда. Дегенмен тұрмыс-тіршілігінен там-тұмдап біраз нәрсе біле алдық. Оларда өндіріс орындары, ресурстар аз ғой. Сондықтан айлық жалақылары да төмендеу болып келеді, сол себепті еңбекке қабілетті адамдардың, әсіресе жастардың көбі Еуропа елдеріне, АҚШ-қа кетеді екен. Басқалары ауыл шаруашылығымен, бау-бақша өсірумен, туристерге қызмет көрсетумен табыс табатын сияқты. Жалпы алғанда, әбіржіп, қабағы қатулы жүрген адам көрмедік, тұрғындары өте кеңпейіл, қонақжай жандар екен. Мәдениеті жоғары, жөн сұрасаң, елпілдей жауап қатып, мүмкін болса, іздеген жеріңе дейін жеткізіп салуға дайын.

– Ал бағалар қандай? Мысалы, бензин құны, нан, сүт, ет бағасы, жолкіре дегендей…

– Ол жақта 1 литр бензин құны грузин валютасымен 3 лари, яғни біздің ақшаға шаққанда 375 теңге тұрады. Грузиннің 1 лариі біздің 125 теңгеге тең. Бензин қымбат болғандықтан тауарлардың көбі қымбаттау. «Шоти» деп аталатын, таба нан сияқты, бірақ екі шетін сүйірлей созып пісіретін көлемді нандары бар, бағасы 1 лари тұрады, яғни 125 теңге. 1 литр сүт бағасы біздің валютаға шаққанда 375 теңге. Сиыр етінің 1 килосы 2100 теңге, қойдікі 3100 теңге тұрады. Доңыз еті арзандау, оның килосы 1500 теңге тұрады екен.

Бау-бақша өнімдері, жеміс-жидек арзан. Мысалы, біздің Ақтауда қазір құлпынайдың 1 стаканы 2000 теңге, ал Тбилисиде оның 1 килосы 700 теңге тұрады.

Ал жолкіре жағын білмедім. Өйткені пандемияға байланысты қазір ондағы қоғамдық көліктер мен метро қызметі толықтай тоқтап тұр. Біз қажет жерлерге таксимен барып жүрдік. Такси қызметі аса қымбат емес.

Бір қызығы, қай таксиге отырсаңыз да жүргізушісі сізге міндетті түрде грузин шарабын ұсынады. Қызылын, құрғағын, қандайын қалайсыз, бәрі тегін. Грузияда шарап өндіретін жерлер көп қой, солардың иелері өзіне туристі апарғаны үшін таксистерге шарапты тегін береді екен, ал олар оны көлігіне отырған туристке тегін ұсынады. Сатса да аласың ғой, бірақ оларда оны сатып пайдаға қарық болайын дейтіндей ой жоқ. Қайта тегін алғаныңа өзің ыңғайсызданасың. Әлгі елшілікті іздеп жүргенде сусын алмақ боп бір жерге тоқтатсам, таксист өзі зымырап барып сусын әкеп беріп жатыр. Тегін. Ақшасын төлейін десем, алмайды. «Сіз елімізге қонақсыз, сондықтан бұл сізге тегін», – дейді. Осындай жақсы дәстүрлері де таңқалдырды әрі ойландырды.

– Михаил Саакашвили президент болған жылдары Грузияны парақорлық-жемқорлық сияқты жағымсыз құбылыстан арылтқанын жұрт жыр қылып айтады. Ал қазіргі ахуал қандай екен?

– Саакашвили Грузияны расында да ондайдан түбегейлі арылтқан екен. Бұл жөнінде өздері сүйсіне, ризашылықпен айтады, бұрын ақшасыз ештеңе шешілмейтін еді, қазір ондай атымен жоқ, ойымызға кіріп те шықпайды дейді. Әсіресе жастарының санасы ондайдан тазалығына риза. Барлық нәрсе өз жөнімен шешіледі, заңды реттеледі екен. Полиция көліктері көзімізге көп шалынды, бірақ олар тәртіп бұзған болмаса, ешкімді де тоқтатып, мазаламайды дейді жергіліктілер.

– Жергілікті халық қазақты біле ме екен, олардың қазаққа, Қазақстанға қатысты көзқарасынан не аңғардыңыздар?

– Жалпы, грузиндердің бәрі кеңпейіл жандар-ау, адамға жылыұшырап тұрады. Ол жаққа қазақстандықтар, қазақтар көп барады екен. Содан болар, біздің елді білетіні, құрметтейтіні байқалады. Экономикасы, халқының әл-ауқаты мықты ел деген ұғым қалыптасқан. «Елдеріңізде молшылық, кәсіпорындар көп, жаңа жұмыс орындары көп ашылады екен, жақсы тұрасыздар ғой. Әсіресе жастарыңыз өте білімді екен», – дейді.

– Шетелге сапарлап қайтқаныңызға қарағанда бұдан бұрын да біраз елді көріп тастаған шығар деп ойлап отырмыз. Басқа мемлекеттерге барған кезіңіз болды ма?

– Кеңестік кезеңде бірқатар одақтас республикаларда болғанмын. 2017 жылы бізге туристік сапармен келген бір испан азаматымен танысып қалған едім. 28 жаста екен, әлемнің 26 елінде болғанын, ел, жер көру үшін жалақысынан ақша жинайтынын, тағы да біраз мемлекеттерді көрмек ниеті барын айтқанда ойланып қалған едім. Содан келесі жылы Түркияға, Стамбұл қаласына барып қайттым. Жаздың кезі еді, Президент сайлауы жүріп жатыр екен, тура біз барған күндері Стамбұлға Ердоған келіпті. Қала орталығындағы үлкен алаңда онымен кездесу болды. Сол кезде алаңға 120 мың адам жиналды деп айтылып жатты. Түріктерде еркек пен әйел аралас жиналмайды екен, мыңдаған адам еркек-әйел болып екі қоршаудың ішінде тұрды. Ердоғанды күтіп алып, мінберге жеткізді, ал әйелі басқа жаққа кетті. Мені қатты таңқалдырғаны әрі риза еткені қарапайым халықтың Ердоғанға деген құрметі болды. Ердоған екі сағаттай сөйледі-ау деймін, жұрт ара-арасында алаңды жаңғырта: «Режеп Тайып Ердоған!» – деп ұрандап тұрды. Ал оның өзі халыққа егжей-тегжейлі есеп бергендей болды. Тілдері ұқсас болған соң көп сөздерін түсіндім, ол Президент боларда берген уәделерін орындағанын, әрқайсысын, жол салу, мешіт жөндеу сияқты ұсақ-түйегіне дейін атап-атап тұрып айтып берді, алдағы жылға қандай жоспары барын жеткізді. Соны көріп бір сүйсінген едім, кешегі Грузиядағы тәртіпті көріп тағы да риза болдым. Көп нәрсе басшыға байланысты екен-ау деген ой түйдім.

– Ақтау қаласында тұрады екенсіз. Өзіңіз туралы да айта кетіңізші.

– Мен негізі Түркістан облысынанмын, Бәйдібек ауданындағы Ақбастау ауылынан. Жасым – 59-да. Кезінде шаруашылықтарда бірқатар жауапты қызметтер атқарғанмын, совхоз тарағасын осында қоныс аудардық. Бұл жақта тұрып жатқаныма 21 жыл болды, алғашында темір жолда еңбек еттім, қазір мұнай саласында жұмыс істеудемін. Әйелім Айнагүл екеуміз де Жамбыл гидромелиоративтік институтын бітіргенбіз. Айнагүлдің мамандығы – экономист, ол қазір қазынашылық департаментінде бөлім басқарады. Отбасында 3 ұл, 1 қыз өсіргенбіз. Екі бала отбасылы болып кеткен. 26 жастағы бір бойдағымыз, мектеп жасындағы кенже ұлымыз бар. Грузияға осы кенжетайымызбен анасы үшеуміз барып қайттық.

– Жол шығындарына қанша қаржы жұмсадыңыздар? Грузияға қалай баруға болады?

– «Флай-Арыстан» деген бюджеттік әуе компаниясы бар ғой, біз соның қызметін пайдаландық. Ұшақтары Ақтаудан тікелей Кутаисиге жеткізеді. Шымкенттен де бар екен, Нұр-Сұлтан қаласы арқылы ұшатын. Басқа қалаларда да бар болуы керек. Осы компания 4-мамырдан алдағы қазан айына дейін деп үш күндік акция жүргізген. Яғни билеттерін арзан бағаға сатты. Басқа кездері 1 адамға ұшақпен барып-келу құны 60 мың теңге болады екен, біз билетті акция кезінде алғандықтан ол 28 мың теңгеге түсті, үш адамға билетті 84 мың теңгеге алдық. Ал ол жақта алдын-ала брондалған мейманханада 5 күн тұрдық, оған 50 мың теңге жұмсалды. Күнделікті таңертеңгілік берілетін ас ақысы да осы соманың ішіне кіреді. Хачапури деген ұлттық тағамын міндетті түрде береді, онысы бір берекелі, тез тойынып қаласың. Жалпы, дәмхана, мейрамханаларында берілетін ас мәзірі үлкен ыдыстарға салынған қомақты, тойымды болып келеді екен, қарасаң, көзің де, өзің де тойып қалғандай боласың.

Ал енді басқа жақтарға қыдыру кезіндегі жолкіреге, басқадай шығындарға ақшаны қалтадан шығарып отырдық. Біз тек «Қазбек» шыңына апаратын турына қатыса алмадық, өйткені біршама қашық болғандықтан оған бір күнді толықтай арнау керек болады екен. Негізінен Тбилисидің ескі қала аумағында тұрақтағандықтан көбіне тарихи жерлерді араладық. Олар өз тарихына аса құрметпен қарайды екен. Саакашвилидің кезінде жолдар жөнделгенде тіпті ғасырлар бұрын төселген «брусчаткаларға» да тиіскізбепті, теп-тегіс асфальттің кей тұстары сондай жолдарға ұласып, жалғасып жатқан жерлері де бар. V, VI ғасырларда салынған қорғандарды, храмдарды көрдік. Қай ескерткішінен болса да Грузиянікі, грузин екені айқын аңғарылып тұрады.

…Грузияға барып қайтқан жерлесімізден біз ол елдің ерекшеліктері жөнінде біраз әңгіме естідік. Сәкең біздің газет мақалаларын «Замананың» сайтынан оқып тұратынын білдірді. Сөз арасында газетімізде ілгеріде өзінің бір-екі мақаласы жарық көргенін де айтып өтті. Ол кісінің қайын атасы да Оңтүстіктен, жетісайлық, ол да қазір Ақтау қаласының тұрғыны, «Замана» газетін жаздыртып алып тұрады екен. Сондықтан Сәкеңмен арадағы әңгіме ескі таныстарша еркін жүрді. Біз ол кісімен сіздерге алдағы уақытта да ел көріп, ел танудың сәті түсе берсін деген тілек білдіріп қоштастық.

Д. ӘБДІЛЛА.

Толығырақ

Ұқсас жазбалар

Back to top button