Қаз-қалпында

Швейцария деген – ерекше ел

Футболдан Еуропаның екі дүркін чемпионы, кезінде Әлем чемпионы атағын да жеңіп алған Франция құрамасы «Евро-2020» біріншілігінің 1/8 финалынан өте алмады. Олар өз көршілері – Швейцария құрамасынан ұтылып қалды. Бүгінде швейцарлар өз командаларының жеңісіне шаттанып, оның ширек финалға өткеніне бөркін аспанға ата қуанып жатыр.

Жеңіліп жатып жеңіп кетті

Бұл өте бір тартысты ойын болды. Алғашқы голды швейцариялықтар салды. Бірақ олар кейін өз қақпаларына қатарынан үш доп жіберіп алды. Осыдан кейін жұрт жеңіс француздар жағында боларына сенімді еді. Алайда олай болмады, швейцар футболшылары табандылық пен жеңіске деген жігердің ғажайып үлгісін көрсетті. Олар алдымен есепті теңестірді, сосын қосымша берілген овертаймда да фанцуздарға есе жібермеді. Ал пенальти кезінде олар француздардан бір гол басым түсіп, Әлем және Еуропа чемпиондарын қапы қалдырды. Есеп – 5:4. Француздың 22 жастағы футбол жұлдызы Килиан Мбаппе пенальтиден мүлт кетті. Енді өзін кінәлі сезініп, мазасы кетіп жүр. Француздың әйгілі футбол жұлдызы, Еуропа және Әлем чемпионы, кезінде ел құрамасының капитаны болған, 2012-жылдан бері команданың бас бапкері болып жүрген  Дидье Дешамға да оңай тиіп жатқан жоқ. Бұл азаматтардың атына айтылып жатқан сын көп.

Француз футболшыларының Еуропа және Әлем чемпионаттарында бірнеше мәрте алтын, күміс және қола медальдарды ұтып алғаны белгілі. Ал швейцар футболшыларының медаль иеленбек түгілі, мұндай біріншіліктердің 1/8 және ширек финалдарына дейін жеткен кездері сирек. Ал бұл жолы ол азулы команданы тізе бүктіріп, Еуропа чемпионатының ширек финалына жолдама алып отыр.

Президентін жыл сайын сайлайды

Осы орайда шағын ғана швейцар елі туралы аздаған деректер келтіре кетейік. Бұл ел Еуропаның қақ ортасында орналасқан. 9 миллион адамдай тұрғыны бар. Әлемдегі ең бай мемлекеттердің бірі саналады. Жерінің үштен екі бөлігін таулар алып жатқанына қарамастан экономикасы, әсіресе ауыл шаруашылығы өте дамыған ел. Мысалы, ол әйгілі швейцар сағаттарымен, швейцар ірімшіктерімен танымал.

Бұл ел халқының басым көпшілігі неміс тілінде сөйлейді. 23 пайыздайы – француз, 9 пайызға жуығы итальян тілінде сөйлейді. Сондықтан онда осы үш тіл мемлекеттік тіл мәртебесіне ие. Жалпы, халқының төрттен бірі шетелдіктер болып келеді.

Бір қызығы, Швейцария Еуропаның ортасында бола тұра Еуропа одағына мүше емес. Ол тіпті Біріккен Ұлттар Ұйымына да кірмеген. 500 жылдан бері саяси және әскери бейтараптық ұстанады, ешқандай блокқа қосылмайды. Әлемдегі халықаралық қаржы орталықтарының көбі осында. Біріккен Ұлттар Ұйымының штаб-пәтері осы елдің Женева қаласында орналасқан. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы, Бүкіләлемдік сауда ұйымы, Бүкіләлемдік  экономикалық форум, БҰҰ-ның адам құқытары жөніндегі Бас комиссариатының басқармасы да Швейцарияда жұмыс істейді. Бұл елдің ресми астанасы да жоқ. Берн қаласы басты әкімшілік орталығы болып табылады. Швейцарияның өз ақша бірлігі бар, ол швейцар франкі деп аталады. Халқы 10 миллион адамға жетпейтін Швейцарияға жыл сайын 13 миллиондай туристер барады.

Бұл елдің тағы бір ерекшелігі – оның Президенті әр жыл сайын ауысып тұрады. Президентті қос палатадан – Кантондар (аумақтар) Кеңесі мен Ұлттық Кеңес депутаттарынан құралған Біріккен федералдық жиын сайлайды. Олар бұл лауазымға Үкімет мүшелерінің бірін таңдайды. Ол бұл қызметті жыл басынан, яғни 1-қаңтардан 31-желтоқсанға дейін атқарады. Жаңадан сайланған Президент іске арада бір күн өтпей жатып-ақ кірісіп кетеді. Яғни Біріккен федералдық жиындағы 246 депутаттың 180-і кандидатты талапқа лайық деп тапса, сол жетіп жатыр.

…Алдағы 1-тамыз – Швейцар Конфедерациясының құрылған күні. Яғни оның құрылғанына осы күні тура 730 жыл толғалы отыр. Мүмкін швейцар футболшылары бұл даталы күнге зор сыйлық жасайтын шығар? Әйтеуір қарқындары жақсы, тіпті болмағанда қола медальға қол жеткізетінге ұқсап тұр. Мүмкін… Қалай боларын уақытында көрерміз.

Н. ӘБДІ.

Толығырақ

Ұқсас жазбалар

Back to top button