Ел іші

Ең төменгі орында қазақтар тұр

Жұмыста асханада тамақтанып отырған орыстарға «Ас болсын!» десем, олар да маған: «Ас болсин, ракмет!» деп жауап қайтарады. Мен орыстарға қазақша сәлемдесем, қазақша сөйлеймін. Көп жағдайда емес. Орысша да айтамын. Бірақ олар толық қазақша жауап бере алмайды. Ал, ресейтілді «казахтарға» «Ас болсын!» десем, «спасибо, приятного аппетита!» деп жауап береді.

Қазақстанда төрт сортты халық бар:

  1. Орыстар.
  2. «Казахстанецтер».
  3. Ресейтілді «казахтар».
  4. Қазақтар.

Статусы жағынан ең төменгі орында қазақтар тұр.

Орыстардың құлы ресейтілді «казахтар», ресейтілді «казахтардың» құлы қазақтар.

Ресейтілді казахтар үшін Казахстан фирдауси жаннаты. Олардың барлығы да офистерде, барлық жағдайы жасалған орындарда, айлығы мол жерлерде отырады. Қазақстанның тәуелсіздігінің ең бір тамаша рахатын ресейтілді казахтар көріп отыр. 30 жыл бойы солай жалғасып келе жатыр.

Олардың қолында барлық билік, бизнес, қаржы, экономика бар. Олар ешқашан да қазақ тілінің мемлекеттік мәртебеге ие болғанына мүдделі болмайды. Тілін өзінің негізіне ауыстырса, олар нансыз қалады.

Ресейтілді казахтар өте шыдамсыз келеді. Өте иммунитетсіз келеді. Ал, қазақтар әлдеқайда иммунитетті келеді.

Өткенде менің бір мақалам ресейтілді ортада сұмдық талқыға түсті. Мен онда ресейтілді казахтардың не үшін мемлекеттік тілде, қазақ тілінде сөйлемейтінін тарқатып жаздым. Сонда ресейтілді казахтардың бар тауып айтқаны: «Қазақтар білімсіз, олардың білімді болуына ресей тілі кедергі емес, олар мамбеттер, олар ауылдан келгендер» осылай жалғасып кете береді.

Ресейтілді «казахтар» қазақтарды мойындамайды, ұлтын қазақ деп санамайды, қазақтарды төмен санап, өздерін керемет көреді. Оларда керемет ештеңе де жоқ. Оларда тек қана асқазан ғана бар. Ділі бұзылған, тілі құрыған. Ұлттық болмысы күйреп кеткен. Сондықтан соңғы кезде олар өздерінше субэтнос болып қалыптасты. Олардың қазақылыққа қайтуы қиын. Бір қызығы, ауылдан қалаға келген қазақ қыздарының соларға еліктеп, тілдерін бұрмалап сөйлегені таң қалдырады.

Абай Құнанбай мақтап айтып кеткен ресей тілі бүгінгі күні өркениеттің тілі емес. Өркениетке ұмтылатын кез келген ұлт өзінің болмысымен, өзінің тілімен ғана сол өркениетті жасайды. Өгей тілмен ешқашан да өркениет жасалмайды.

Ресейтілді әжелер немесе тербетілмеген бесік

Қазақстанның үлкен қалаларындағы рухсыз реализмнің ең бір қатерлі түрі – ресейтілді әжелер. Бұлар негізі қазақтан тарап, бірақ «казахқа» айналған. Астананың әрбір көшесінде бүлдіршіндерді жетектеген қыз-келіншектер, немересін жетектеген ресейтілді әжелер немерелеріне тек ресей тілінде ғана сөйлейді. Себебі, олар ресей тілін өркениеттің тілі деп таниды. Қазақстанда ресейтілді болсаң, сенің статусың да жоғарылайды.

Былдырлап енді тілі шығып келе жатқан бала ертең үлкейгенде өзінің тілі қазақ тілі екендігіне абсолютно сенбейді. Ол қай тілмен түс көрді, қай тілмен нан сұрады, қай тілмен ойын ойнады, оның ертең қызметі де, ұлты да сол болады.

Жап-жас бүлдіршіндердің біртегіс ресейтілді болып өсіп шығуы Қазақстанның құндылықтарының дамып өркендеуін 50 жылға артқа шегіндіреді. Бұлар негізін қазақ деп танымайтын болады.

Мемлекеттік тілді шешетін механизм тек қана билік. Қазақ тілінің барлық маңызды стратегиялық секторларды жұмыс жасауына тек қана сұранысты, талапты, тәртіпті билік қана енгізе алады. Биліктен басталмай, бұл іс нәтижесіз қалады, қазақ қараорысқа айнала береді.

Ол қандай билік? Ол қазақ тілді билік болса ғана бұл іске асады.

Ахмет Байтұрсынұлы: «Тілі құрыған ұлттың өзі де құрып тынады»

Біз дабыра қағып жүріп, бір күні құрып тынатын ұлтқа айналып барамыз.

Бекболат ҚАРЖАН.

Толығырақ

Ұқсас жазбалар

Back to top button