Бүгінде Шымкенттің «Ордабасы» алаңындағы орталық мешіт маңынан қайыр сұрап жүрген адамдар көзге жиі шалынатын болды. Ол жерде күн сайын қолын жайып, бес-алты адам отырады.

Осындай жандардың бірі – Созақ ауданының Жуантөбе ауылынан келген Жанар Сейдахметова (суретте). Жанардың екі ұл, бір қызы бар. Өзінің айтуынша, ол қан қысымы жоғарылығы жөнінен ауруханада есепте тұрады. Күйеуі жоқ, жұмыссыз әйел үш баласын қалай асырауды білмегендіктен бес жылдан бері қол жайып көшеге шығуға мәжбүр болыпты. Кіші қызы Мәрия жасы сегізге толса да әлі мектепке бармапты. Дегенмен ағаларының көмегімен өзінің есімін жазуды үйренген.

«Мен бұл жерде үш баланы қалай асыраймын деп қиналғаннан отырмын, – дейді Ж.Сейдахметова. – Табысымыз тамақ пен жатар орын ақысынан артылмағандықтан қызымды мектепке де бере алмадым. Ол да басқа қыздар секілді мектепке барғысы келеді, бірақ киетін киімі жоқ, сондықтан бара алмайды. Ертеден кешке дейін отырғанымызда сегіз жүз теңгедей табамыз. Біз жұма намазды асыға күтеміз. Сол күні ақша көбірек түседі. Одан бес жүз теңгені күн сайын пәтерақыға төлеймін. Оны бермесем пәтерден шығарып жібереді. Қалған ақшаны тамаққа үнемдеуге тырысамыз. Мұндай жағдайды

Білім күні еліміздің барлық мектеп­те­рінде алғашқы қоңырау соғылып, жұрт мәре-сәре болып жүргенде Шымкенттің іргесіндегі Ақтас ауылынан суыт хабар алдық. Бір топ ата-аналар атынан сөйлеген Қарлығаш деген кісінің айтқаны рас болса, Ақтастағы тоғыз жылдық мектепте алғашқы қоңырау соғылмай қалыпты. Себебін сұрағанымызда ол: «Бір қалталы азамат мектеп пен ауыл арасындағы жерді сатып алғандықтан оқушылар бір­неше шақырым жол жүріп, егін алқабын айналып өтуі керек. Тіке өтсе алма ағаштарына қарайтын күзетшілер ұрсады. Тіпті адам қабатын үлкен иттерді де бос жібе­ріп қояды. Сондықтан ата-аналардың кө­бісі балаларын мектепке жібермей отыр», – дегенді айтты.

Ел аман, жұрт тынышта оқушылардың­ мектепке бармай қалуы жақсылықтың ны­шаны емес. Жерді сатып алған кәсіп­кердің ауыл тұрғындарының жағда­йымен санаспағаны қалай?

Соңғы кездері бұқаралық ақ­па­рат құралдарында Өзбекстанмен шекара аумағындағы Арнасай­ мен Амангелді ауылдары туралы жиі жазылған болатын. Өткен аптада редакцияға хабарласқан Асанхан есімді азамат та бізге осы мә­селе төңірегіндегі жайлар ту­ралы айтып берді. Ол былай дейді:

«Бүгінгі таңда шекара маңындағы ауыл тұрғындары көшіп жатыр.

Осыдан бірнеше күн бұрын редакциямызға Отырар ауданынан бір азамат хабарласып, аудандық мәс­лихаттың сессия­сы өткелі жатқанын айтты, «Мәслихат депутаттары арасында әкімге сенімсіздік біл­дірмек болып жүргендер көп, кел­сеңіздер, көзбе-көз куә боласыздар», – деді де, тұтқаны қоя салды.­

Ал өткен аптада біз аталмыш ауданға бардық. Расында да жұртшылықтың аузында болып өткен сессия туралы әңгіме көп. Тіпті «Депутаттар әкімге сенім­сіздік білдіріпті. Енді жақында тағы сессия шақырыла­ды. Сол кезде көп жайттың беті ашылады» деп жүргендер баршылық. Сондықтан біз аудан әкіміне оппозициялық­ бағыт ұстанып жүрген депутаттың бірін тауып, әңгімеге тарт­тық.

«Біз аудан әкімі Бейбіт Сыздықовтың кейбір жұмыстарымен келіспейміз, – дейді мәслихат депутаты Баян Нарбекова (суретте). – Мен туралы газетке дұрыс емес мәлімет берген, төленбеген салық мөлшерін көп көрсеткен­діктен қазір сотқа қатынап жүрмін. Көпшілік алдында абыройымды қорғап шығуым керек қой.

15 – 20-тамыз арасында кәсіпкерлік бағытындағы еуропалық гранттың алтын медалін алуға Парижге баруым керек еді, әкімдікпен соттасып жатқандықтан ол жаққа бара алмай қалдым. Отырарлық кәсіпкер халықаралық сыйлық алса, ол аудан­ға абырой емес пе? Ал бұл жақтағылар мені Парижге жіберудің орнына сол кезде сотқа шақырды.

Тағы бір жаңа оқу жылы басталды. Күн сайын таң­ертең мектепке асығып кетіп бара жатқан оқушыларды көргенде кімнің де болсын есіне сонау балалық ша­ғы мен өзіне білім нәрін берген алғашқы ұстазы тү­сері сөзсіз. Өйткені ондай жанның орны қашанда ерекше. Сондықтан реті келгенде ең ал­ғаш әліппені үйреткен асыл жандар жөнінде жазған ешқашан артықтық етпейді.

Біз бір сыныпта 14 оқушы едік. 1972 жылдың 1-қыркүйегінде қаздай тізіліп, қазіргі Арыс ауданының «Шағыр» орта мектебінің табалдырығын аттағанбыз. 1-сыныпта бізді Түркістан педагогикалық учили­щесін бітіріп келген Гүлзия Байбақова есімді апайымыз оқытты. Содан бері, міне, 38 жыл зымырап өте шығыпты. Алайда Гүлзия апайымыз есімізден шыққан емес. Жақында Мақтаарал ауданында іссапарда болғанымызда ол кісінің үйіне арнайы барып қайттық. Осы жолы кең дастархан үстінде талай қызықты әңгімелер айтылды. Сонау балалық шақтағы қылықтарымызды күліп еске алдық.

«Ол кез шынында да қызық еді ғой, – дейді Гүлзия апай. – Қазіргідей емес, алғашқы кезде кейбір оқушылардың мектепке бармаймын деп бақырып жылағаны есімде. Бір айдай осылай болды да, кейін олар бірте-бірте үйреніп кетті. Оқушыларым зерек оқыды. Барлығы сабаққа, сондай-ақ тазалыққа мән беріп өсті. Тазалық демекші, ол кезде жас кезім, анау-мынауды елей бермейтінмін. Бірде бір оқушының киімі сәл кірлегенін ескертемін деп сөз естігенмін. Қыздың анасы сенің онда не жұмысың бар деп ұрысқаны есімде.

Таяуда Бәйдібек ауданының Борлысай ауыл окугіндегі Сүңгі тауында төрт күнге созылған алапат өрт болды. Бұл жөнінде естігесін аудандық өрт сөндіру бөлімінің бастығы Нұрлан Оразымбетовпен хабарласқан едік.

Н.Оразымбетовтың айтуына қарағанда, жайлаудан өрт шыққаны туралы хабар түсе салысымен сол округке қарайтын «пожарниктер» іске кіріскен. Облыс орталығынан көмек шақыртылған. Сөйтіп, жалпы 265 адам өртпен күреске қатысқан. Дегенмен

Өткен сәрсенбіде Шым­кенттің қақ ортасындағы Республика даңғылында орналасқан 9 қабатты ғи­ма­раттың алды ығы-жы­ғы адамдарға толып кетті. Осы ғимараттың жоғарғы қабатынан бір әйел өз-өзін тө­мен тастаған болатын.

«Біз осы жерде тұрғанбыз, – дейді оқиғаға куә болған бір азаматша. – Кенет ғимараттың алдындағы бас­тырманың үстіне бірдеңе гүрс етіп түсті де, сосын жерге құлады. Сыртқа жүгіріп шықсақ, бір әйел жерде ес-түссіз жатыр екен. Байғұстың сау-тамтығы қалмаған. Жатқан жері қанға боялып үлгеріпті. Бастырмаға да нұқсан келген. Кешікпей ол жерге «жедел жәрдем» көлігі келіп жетті. Одан түскен медицина қызметкерлерінің бірі марқұмның сөмкесінен қалта телефонын алды да, «набранныйды» тексеріп көрді. Сосын әйелдің ең соңғы сөйлескен адамына: «Сіз мына мекен-жайға келіңіз. Әпкеңіз ауырып қалды», – деді. Содан 5-10 минут өтер-өтпесте анадайдан бір жігіт жүгіріп келе жатты. Ол жиналғандарды көрді де: «Ойбай, не болды?! Ақыры кеткенің бе? Екі балаңды кімге тастап кеттің?!» – деп өкіріп қоя берді.

Дәл осы кезде жергілікті телеарналардың бірінен тілшілер сау етіп жетіп келді. Олар дереу бейнекамераларын қолдарына алып енді түсіруге кірісе бергенде әлгі азамат оларды балағаттап қуып шықты. Оқиғаның барысы қауіпті сипат ала бастағандықтан ол жерге «спецназдарды» шақыруға тура келді. Кейіннен Абай аудандық ішкі істер бөлімінің полиция қызметкерлері қаза болған азаматшаны «Газельмен» алып кетті».

Редакциямызға Мақтаарал ауданынан хат келді. Бір топ көпбалалы ана өздерінің жанайқайын газет бетінде жариялауымызды өтініпті. Хат мәтіні мынадай:

«Біздер, Мақтаарал ауданындағы Асықата кентінің бір топ тұрғындары 2009-жылдың желтоқсаны мен 2010 жылдың қаңтарында алтын және күміс алқа үшін тиісті құжаттарды жергілікті әкімдікке тапсырғанбыз.

Еліміздегі жұртшылық көп баратын тарихи ескерт­кіштердің бірі Арыстанбаб кесенесі екені белгілі. Өткен аптада Отырар ауданына барғанымызда жергілікті жұртшылықтың аузынан сол кесененің қабырғалары жарыла бастады дегенді естідік. Ғасырлар бойы сақталып келген тарихи ескерткішке төнген қауіпті алғашқылардың бірі болып айтып жүрген «Отырар» мұражайының бұрынғы директоры, тарих ғылымдарының докторы Мұхтар Қожамен (суретте) хабарласып, кесененің мұндай жағдайға түсуіне не себеп болғанын сұрадық.

«Кесенеде бұрыннан жарықтар бар еді, оларды өлшеп, «маяк» қоя­тынбыз, – дейді Мұхтар Бақадыр­ұлы. – Бірақ соңғы кезде он­да бұ­дан төрт-бес жыл бұрын бай­қал­ма­ған жа­рықтар пайда бола бастады. Демек, онда қандай да бір өзгерістер жүріп жатыр. Мамандар соның неден болғанын анықтауы керек.

Дегенмен бірнеше жорамал бар. Соңғы уақытта кесененің төңірегіне ағаштар отырғызылып, раушан гүл­дері егіле бастады. Көгалдандыру үшін бұл қазір дұрыс шығар, бірақ оның ескерткіштің ұзақ сақталуына зиянын тигізері анық. Себебі гүлдер суды көп қажет етеді. Отырарда онсыз да жерасты суы жақын. Су арқы­лы тұз жер бетіне шығады. Ал тұз­дың кез келген нәрсені бүлдіретінін білеміз. Сондықтан да кезінде мар­құм Өзбекәлі Жәнібек ағамыз Арыстанбаб пен Йассауи кесенелеріне жақын жерге егіс егуге болмайтынын­ талай айт­қан. Сол кісінің айтқандарын естен шығармағанымыз абзал.

Жуырда редакциямызға егде жастағы ер кісі келді. Үстіндегі киімі тап-тұйнақтай, бірақ жүзі жүдеу. Өзінің толық аты-жөнін айтты. Белгілі себептермен оны жария етпеуімізді сұрады. Ол кісі бұрын Ташкент облысында бір басқарманы басқарған көрінеді. Қазақстанға көшіп келгелі жолы болмай, көп қиындық көріп жүр екен. Таныстары оған көпшіліктен газет арқылы көмек сұрауға кеңес беріпті. Содан соң үміт артып редакциямызға келгенін айтады. Ол бізден өзінің басындағы ауыр хал туралы мақала жариялауымызды өтінді. Біз оның өтінішін орындап отырмыз.

«Мен Өзбекстанның Шыршық қаласында тұрған едім, – дейді ол кісі.

Осыдан 9 жыл бұрын Жетісай қаласының тұрғыны Бақтияр Сәтбаевтың жұбайы Гүлжаһан бірден төрт сәби босанған болатын. Солар биыл қаладағы Ахмет Байтұрсынов атындағы орта мектептің 4-сыныбына оқуға барды. Біз жаңа оқу жылы қарсаңында Сәтбаевтардың шаңырағында болып, бұл балалардың жағдайларымен танысып қайттық.

«Аяғым ауырлай бастаған кезде орталық ауруханаға барып тексерілгенмін, – дейді балалардың анасы Гүлжаһан Омарова. – Гинеколог-дәрігер Мақпал Құлжанова осы жолы маған Шымкентке бару қажеттігін айтты. Себебі «УЗИ» аппараты ішімде үш-төрт баланың жатқанын көрсетіпті. Содан Шымкентке бардым. Ондағы дәрігерлер де құрсақтағы шараналарды аппаратпен анықтап, мені сол күннен бастап ерекше күтімге алды. Ол жақта босанғанша ем-дом алдым. Тууға жақындағанда тіпті жүріп-тұруым қиынға айналды. Сөйтіп, 7-мамыр күні дәрігерлер мені «кесарь тілігі» әдісімен босандырып алды. Өмірге төрт сәбиді бірден әкелгенімді естігенімде алғаш қатты қуандым. Бір ұл, үш қыз туыппын. Аяғым ауыр кезімде шіркін ұл тусам екен деп армандайтынмын. Ол тілегім орындалды».

Отырар ауданының Темір ауылындағы халыққа қызмет көрсетіп тұрған су жинағыш мұнара Мәдени мұра бағдарламасы бойынша тарихи ескерткіштер санатына қосылуы мүмкін. Ондаған жылдардан бері халыққа үздіксіз қызмет көрсетіп келе жатқан «башняның» құжаттары дайындалып, таяуда тиісті орындарға жіберіліпті. Ал оның құрылысындағы кереметтер жөнінде ауыл тұрғындары арасында айтылып жүрген әңгіме көп.

«Бұл мұнараның құ­­рылыс жұмыстары нақты қай жылы аяқ­талғанын ешкім біл­мейді, – дейді ауыл тұрғыны Іңкәрбек Тас­танбек (суретте). – Жалпы, те­міржол құ­рылысы 1885-ші жылы басталып, ол пайдалануға 1904-ші жылы бе­ріліпті. Ол кезде «Ташкент – Орынбор» жолы деп аталған. Ал жұ­мысшылар үшін су ке­рек болатыны белгілі, сондықтан бірінші мұ­нараның құрылысы басталған шығар. Ендеше, мұның жасы ке­мінде 125-те болады. Содан бері мұнара Темір ауылының тұрғындарына үздіксіз қызмет көрсетіп келді. Қазір халық саны көбей­гендіктен бұл теміржол төңірегіндегі үйлерге ғана су беруде. Сыйымдылығы 40 тонналық бөшке жоғарыға орнатылған. Төменде қызметшілер жүреді. Құрылысқа Ресейден келген білікті мамандар басшылық жасап, жұмыстың барлығын жергілікті тұрғындар атқарған екен. Көп жылдан бері жөндеу көр­мегендіктен сыртынан қоршаған ағаштардың бояуы кете бастады. Егер Мәдени мұра бағдарламасына енсе, бұған деген көзқарас та басқаша болатын шығар».

Күздің алғашқы айынан Қазақстанның, Ре­сейдің түкпір-түкпірінде жұмыс істеп жүрген өз­бек, қырғыз, тәжік азаматтары өз елдеріне орала бастайды. Өйткені бұл уақытта кейбір ай­мақта­рда құрылыс жұмыстары саябырсиды.

Жақында бір танысымыздың үйінде Икрам Ауданов деген азаматпен (суретте) танысып қалдық. Ол Ресейдің Новосибирск қаласына жолаушылар тасымалдайтын автобустың жүргізушісі екен. Кезекті сапардан келгеніне көп уақыт бола қоймапты.

«Бұл жұмысты 2005-жылдан бе­рі істеп келемін, – дейді ол. – Мен әрбір рейсіме 150 доллар ақы ала­мын. Аптасына 6 мың шақырым жол жүреміз. «Жібек жолынан» Новосибирск қаласына дейін ара қашықтық 3 мың шақырымға жуық. Біз Новосибирскіге аптасына бір мәрте қатынаймыз. Екі жарым күн жол жүреміз. «Жібек жо­лы» бекетінен Павлодар облысындағы «Достық» бекетіне дейін 2300 шақырым, ал Ресейдің Алтай өл­кесіндегі «Құлынды» бекетінен Но­восибирскіге дейін 600 шақырым. Жол ақысы – 100 доллар. Новоси­бирскіге бір барып қайтқанда кемі 10 мың доллар табыс табуға болады. Автобус 3 мың шақырым­ға 1 тонна жанармай жағады. Негізі жалпы шығынына 2 мың доллар жұмсалады.

Жолда бізді көп тоқтатады. Ре­сейге Қазақстан азаматтары жеке куәлікпен-ақ еш қиналмай өте бе­реді. Ал Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан азаматтары паспортсыз өте алмайды. Олар декларация тол­тырады, одан бөлек кеден­ші­лерге 4-5 мың рубль береді. Жолда тексерген МАИ қызметкерле­ріне де 500-1000 рубль беріп отырады.

«Замана» газетінің маусым айындағы нөмі­рінде «ҰБТ: жақсы көр­сеткіш үшін пәтер мен жолдама дайын» деген тақырыпта мақала жария­ланған болатын. Онда Отырар ауданының әкімі Бейбіт Сыздықовтың жыл қорытындысы бойынша жақсы көрсеткішке қол жеткізген мектеп ұжымына – үй, ұстаздарға шетелге жолдама беруге уәде еткені жөнінде айтылған. Жаңа оқу жылы басталар күні Отырар ауданына жолымыз түскен еді, сонда тиісті қызметкерлерден осы жайдың барысы туралы сұрадық.

«Уәде орындалды, – деді аудандық білім бөлімінің меңгерушісі Жалғасбек Көлбай. – Үй жақсы көр­сеткішке қол жеткізген Шәмші Қалдаяқов мектебіне бұйырды. Оның кімге берілетінін мектеп ұжымы ше­шеді. Ал шілде айында 22 ұстаз Астанаға барып, бір апта демалып келді. Тамыз конференциясында аудан әкімі шетелге де жолдама бар екенін айтты. Мұндай ынталандыру алдағы уақыттарда да болады».­

Біз бұдан кейін арнайы жолдамамен Астана қаласында бір апта болып қайтқан Жанат Әуелбекпен (суретте) хабарластық.

«Бейбіт Шалдарұлы берген уәдесін орындады, – дейді Шәмші Қалдаяқов мектебінде орыс сыныптарына қазақ тілінен сабақ беретін Жанат Жамалбекқызы. – Жол шығынымыз бен жатар орын ақысы толықтай төленіп, біз бір апта Астананы араладық. Алған әсерлеріміз ұзақ уақыт есімізде сақталатын шығар. Тамаша жерлер көп екен, оның барлығын аралау мүмкін емес.

Келісім «Абай» қонақүйімен болғандықтан сол жерде тоқтадық. Қаланы аралап, Көкшетауға барғанымызда да қонақүйдің қызметшілері қасымызда болды. Есілде пароходпен жүздік. Бізбен бірге оқушылар да мінді. Сондықтан есте қалсын, өзіміздің Оңтүстіктен келгенімізді көрсетейік деген оймен пароходта көпшілікке арнап концерт қойдық. Отырар туралы өлеңдер оқып, ән айттық.

«Замана» газетінің маусым айындағы нөмі­рінде «ҰБТ: жақсы көр­сеткіш үшін пәтер мен жолдама дайын» деген тақырыпта мақала жария­ланған болатын. Онда Отырар ауданының әкімі Бейбіт Сыздықовтың жыл қорытындысы бойынша жақсы көрсеткішке қол жеткізген мектеп ұжымына – үй, ұстаздарға шетелге жолдама беруге уәде еткені жөнінде айтылған. Жаңа оқу жылы басталар күні Отырар ауданына жолымыз түскен еді, сонда тиісті қызметкерлерден осы жайдың барысы туралы сұрадық.

«Уәде орындалды, – деді аудандық білім бөлімінің меңгерушісі Жалғасбек Көлбай. – Үй жақсы көр­сеткішке қол жеткізген Шәмші Қалдаяқов мектебіне бұйырды. Оның кімге берілетінін мектеп ұжымы ше­шеді. Ал шілде айында 22 ұстаз Астанаға барып, бір апта демалып келді. Тамыз конференциясында аудан әкімі шетелге де жолдама бар екенін айтты. Мұндай ынталандыру алдағы уақыттарда да болады».­

Біз бұдан кейін арнайы жолдамамен Астана қаласында бір апта болып қайтқан Жанат Әуелбекпен (суретте) хабарластық.

«Бейбіт Шалдарұлы берген уәдесін орындады, – дейді Шәмші Қалдаяқов мектебінде орыс сыныптарына қазақ тілінен сабақ беретін Жанат Жамалбекқызы. – Жол шығынымыз бен жатар орын ақысы толықтай төленіп, біз бір апта Астананы араладық. Алған әсерлеріміз ұзақ уақыт есімізде сақталатын шығар. Тамаша жерлер көп екен, оның барлығын аралау мүмкін емес.

Келісім «Абай» қонақүйімен болғандықтан сол жерде тоқтадық. Қаланы аралап, Көкшетауға барғанымызда да қонақүйдің қызметшілері қасымызда болды. Есілде пароходпен жүздік. Бізбен бірге оқушылар да мінді. Сондықтан есте қалсын, өзіміздің Оңтүстіктен келгенімізді көрсетейік деген оймен пароходта көпшілікке арнап концерт қойдық. Отырар туралы өлеңдер оқып, ән айттық.

Бұдан біраз уақыт бұрын газетімізде Отырар ауданындағы облысымызға танымал бір әулеттің 30 жылқысы ұрланып, иелері оларды тікұшақпен іздеп жүргені туралы хабарланған болатын. Ал жуырда сол жылқыларды ұрлаған адамдар ұсталған көрінеді.

Біздің сұрауымыз бойынша редакциямызға облыстық ішкі істер департамен­тінің баспасөз қызметінен мал ұрлығы жөнінде мәліметтер келіп түскен еді.

Бүгінде Шым­­кент­тің көшеле­рін­де қа­­й­ыршылар көз­ге жиі шалынатын болды. Олар ораза айын жа­рыл­­қаушы ай ре­тін­де күтетіні байқалады. Қайыршылардың арасында қайыр сұ­рауды кә­сіпке айналдырып алған жан­дар да бар се­кілді. Солардың көп­шілігі көрші Өз­бекстан мен Тәжік­станнан келген. Бұ­лардың тірлігін бақылап, қайдан кел­дің, не істеп жүрсің деген құқық қорғау қызметкерлерін кө­ре алмадық.

Негізінен қайыршылардың шоғырланатын жері – базар төңірегі. Біз Қырғы базардағы жерасты жолында қолына екі-үш жасар баласын құшақтап отырған әйелді (суретте) әңгімеге тарт­тық.

«Мен Өзбекстаннан келдім, ол жақта күн көру қиын. Жұмыс жоқ. Жұмыс істесең де жалақы ала алмайсың. Бұл жақта да бізге жұмыс бермейді. Аштан өлмес үшін осылай өткен-кеткеннен қайыр сұраймыз. Балам болса ауру, тоңып қалмас үшін түнде әр қуыстарды паналаймыз», – дейді ол.

Дегенмен сол жерде сауда жасайтындар осында бала құшақтап келетіндердің кейбірінің балаларының ешқандай ауру еместігін, кешке саудаларын жасап, өз аяқтарымен қайтатынын айтады. Тіпті сол балалар олардың өзде­рінікі екені де күмән тудырады деседі.

Бүгінде Шымкенттегі Қырғы базарға барып жатқан адамдар өте көп. Біреулері «банка» жабатын жеміс пен көкөніске барса, екіншілері ауызашарға керек-жарақ алады. Ал қаладағы алаяқтар осы күндерді барынша пайдаланып қалуға тырысып жүргендей.

Бұрындары Қырғы базар айналасында үстелде­рін қойып жіберіп жұртқа түрлі ойын ойнататындар көбіне бірер сағат тұрып кетіп қалатын, ал қазіргі сауданың қызған уақытында ол ойындарын таңертеңнен ұйымдастыратын болған.

«Замананың» өткен нөмірінде «7 жасар­ бүл­діршінді қорлаған» деген тақырыпта ма­қа­­ла жарияланды. Онда шымкенттік Гүлниса Рахматуллаева деген кіш­­кентай қыздың (суретте) әлдебір қаскүнем­дердің қолынан мерт бол­ға­ны жөнінде жазыл­ған. Мақала жарық көрген соң марқұмның ан­асы Зияда мен оның сіңлісі Мәлика редакцияға келді. Олардың ай­туынша, қазіргі кезде Гүлнисаның өліміне себепкер болған деген кү­дікпен қамауға алынған Э-нің үстінен тергеу амалдары жүргізілуде екен.

«Біз осы іске байланысты алғашқыда Жанна деген қорғаушыны жал­дағанбыз, – дейді мар­құмның анасы Зияда Құрбанова. – Алайда он­ың сылбыр қимылы көңілімізге ұнамаған соң Абай Бейсеновті жалдау­ға тура келді. Ол кісімен әлі жөнді танысқан да жоқпыз. Ал тергеуді қа­зір Сәбит Мұсабеков жүргізуде. Дегенмен қазір бізге күдіктінің біреу емес, екі адам екендігі жөнінде мәлім бола бастады. Оның аты-жөні бізге белгілі. Қазір ол бостандықта жүр».

Зияда Құрбанова жалғыз қызын айуандықпен өлтірген қылмыскер­лер тезірек анықталып, тиісті жазаларын алса екен дейді. Ол осы мақ­сатта республиканың Бас прокуроры Қайрат Мәмиге, басқа да көп­теген құзырлы органдарға хат жолдапты. Хатта болған оқиғаны бү­ге-шігесіне дейін жазып көрсеткен.

Өткен аптаның сәрсенбісінде Ордабасы ауданы­ның Берген ауылында тосын оқиға орын алды. Осы күні ауылдың маңынан өтетін Арыс өзенінде су­ға шомылмақ болған екі жігіт қайғылы жағдайға ду­шар болған. Оқиға орнына сүңгуірлерді бастап барған облыстық су­да құтқару мекемесінің арнайы жасақ бастығы Орынбасар Төртбаев­тың (суретте) айтуынша, марқұм болғандар Қазығұрт ауданына қарасты «Шанақ» елді мекенінің тұрғындары екен.

«Бізге қазаға ұшырағандардың аты-жөндері белгілі болды, – дейді О.Төр­тбаев. – Олар 23 жастағы Алдияр Садырбаев және 19-дағы Ер­генбай Наурызбаев деген азаматтар. Екеуі Бергенге жоңышқа оруға ба­рыпты. Түскі сағат бір жарымның шамасында күн қатты ысығандықтан­ олар сол маңдағы көпірдің астында суға түсіп салқындауды ойлаған. Бірақ суға түскен екі жігітті иірім тартып кеткен. Біздіңше, екеуі де жүзе алмайтын сияқты.

Бүгінде ел арасында қауын мен дарбыздан уланып жатқандар да жоқ емес. Жақында Шымкент қаласында лауа­зым­ды бір кісінің алты жасар қызы дарбыздан уланып­ қайтыс болды деген әңгіме тарады.

Ал кешегі жұмада көршіміз Ай­сұлу мен оның бес жа­­сар ұлы Сұл­танбектің дарбыздан уланып, бір өл­ім­нен қалғандарын естіп, үйіне көңілін сұрауға бардық.­

«Бұл жағдай демалыс күні болды, – дейді Айсұлу. – Кешқұрым дарбыздың бір бетін балам екеуміз жақсылап жегенбіз. Арада жарты сағат өтер-өтпес уақытта жүрегім айнып, мазам кете бастады. Аяқ-қолдарым­нан әл кетіп, ішім қатты бүріп ауырды. Мен осылай әбір­жіп жүргенімде балам да басының қатты ауырып жатқанын айтып жылады. Содан жағдайымыз тегін еместігін біліп, үйге «жедел жәрдем» шақырдым».

Айсұлу мен ұлын дәрігерлер тексеріп, «марганцов­камен» бірнеше рет асқазанын тазалап, дәрі-дәр­мек­те­рін беріпті.

Біз бұдан кейін облыстық санитарлық-эпидемиоло­гия­лық қадағалау басқармасына хабарласып, мұндай оқи­ғалар жиі болып тұра ма деп сұрадық. (Естуімізше, биылдыққа осындай жеті-сегіз оқиға болған көрінеді).

Жақында базарда Динара есімді танысымызбен кездейсоқ жолығып қалдық. Балаларының мектепке керек-жарағын алып жүрген беті екен. Біздің көріспегенімізге көп болып еді. Амандық-саулықтан соң базар ішіндегі шағын ғана дәмханаға кіріп, өткен-кеткенді айтып біршама уақыт отырдық. Динара әңгіме арасында өзінің үшінші мәрте тұрмысқа шыққанын айтты. Оның бұл жол­ғы тұрмыс құруы адам таңданарлық жағдайда болған екен.

Алып қашып кеткен еді

Динараны бала кезімізден білетін едік. Өзі аса сұлу болмаса да сүйкімді қыз еді. Бір жағынан ол пысық әрі көпшіл, ақкөңіл, аңқылдап қалған қыз болатын. Осы қасиеттері адамды өзіне еріксіз тартып тұратын.

Ол мектепте өте жақсы оқыған. Бірақ университетке оқуға түсе алмай қалды. Оны мектеп бітірген жылы өзінен үш жас үлкен Асанәлі деген жігіт алып қашты. Қарсылық білдіріп, қанша туласа да әйелдер Динараны сол отбасыда қалуға ақыры көндіреді. Оның түскен отбасы бақуат тұратын. Жігіт те жаман болмай шығады. Алғашқыда бәрі жақсы еді, бірақ көп кешікпей күйеуі үйіне ішіп келуді жиілетіпті. Ақырында Динараға тыныштық бермей, қол жұмсай бастайды.­

Күздің алғашқы айында Шымкентте пәтер жалдаушылардың қатары көбейеді. Өйткені бұл уақытта жазғы демалысқа кеткен студенттер мен жұмыс істейтін адамдар қалаға қайта оралады. Осы кезде пәтер ақысы да күрт қымбаттап, пәтер табу да қиындай түседі. Осы орайда, біз қаладағы бір жылжымайтын мүлік агенттігіне кіріп, жалға берілетін пәтерлердің бағасы туралы мәліметтер сұрастырған едік.

Өзін Динара деп таныстырған қызметкер екі аптадан бері жалға пәтер іздеушілердің саны көбейге­нін, сондықтан жалға берілетін пә­терлер қат болып тұрғанын айтты.

«Жалға берілетін пәтерлердің бағасы осыдан бір ай бұрынғы бағамен салыстырғанда 5-10 мың теңгеге қымбаттап кетті, – дейді ол. – Жаздың басында бір бөлмелі пәтер­лерді 15 – 20 мың теңгеге оңай та­бу­ға болатын еді, ал қазір 25 мың теңгеге бір бөлмелі пәтер табыла қоюы екіталай. Ал екі бөлмелі пә­терлер ақысы 30 мың теңгеден кем болмай тұр. 3-4 бөлмелі пәтерлерді адамдар жалға ала бермейді. Се­бебі қыста олардың жылу, газ, су, жарық ақысын төлеу оңай емес. Жоқ дегенде оған айына 10 мың теңге төлеуің керек. Сондықтан 3-4 бөлмелі пәтерлерді 30-35 мың теңгеге оңай табуға болады».

Биыл қауын мен дарбыз былтырғыға қарағанда ерте пісті, қымбаттығымен ерекше­ленді. Осыған қарап жұрт диқандарды пайдаға белшесінен батып жатыр деп ойлауы да мүмкін. Ал шындығында олардың көпшілігі дарбыз егуге кеткен шығындарын ақтай алмай жататын кө­рінеді. Бізге бұл туралы біраз жылдан бері диқаншылықпен айналысып жүрген шардаралық Еркеқара Нұрпейісов (суретте) айтып берді.

«Біздің Ұзыната ауылында адамдардың көбі егін егіп күн көріп отыр, – дейді диқан. – Кеңес үкіметі кезінде ауыл күріш егумен айналысқан. Бертін келе мақта, қауын-дарбыз егуге машықтанып алды. Әркім­нің­ өздеріне тиесілі егістік жері бар. Мәселен, бізге 13 гектарға жуық жер телімі тиесілі. Оған мемлекетке жыл сайын 25 мың теңге шамасында салық төлейміз. Жеріміз құр жатпай, өз шығынын өтесін деп жыл сайын қауын-дарбыз, мақта егеміз. Оның еңбегінен бөлек суына, дәрісіне көп шығын кетеді. Биыл біз 13 гектар жердің 1,5 гектарына дарбыз, 2,5 гектарына қауын, ал қалған аумағына мақта еккенбіз. Дарбыз жақсы өнім беріп еді, бірақ әрқайсысы 20 мың теңге болатын екі «ГАЗель» өнім сатқаннан басқа ешқандай пайда көрмедік. Қалғаны егіндікте шіріп жатыр. 1,5 гектар жердегі дарбызды енді амал жоқ малға азық ретінде береміз. Әзірге ауыл адамдарына тегін таратып отырған жайымыз бар. Ал 2,5 гектар жерге егілген қауынды алыпсатарлар дәу деп алмай жатыр. Биыл «жұлдыз» деген қауын егіп едік. Мұндай қауынды алушылар көбіне Ресейге әкетеді. Өйткені оның қабығы қалың әрі жолға шыдамды. Ал «гуляб», ақ қауын, кемпір­қауын, басыбалы қауын дегендер алыс­қа алып кетуге шыдамайды, тек өзімізде ғана сатылады. Сондықтан диқандар оларды аз егеді.

Биылғы жылдың 2-ші ақпанында «Заманада» «Суық үйде шақалақ шырылдайды...» деген тақырыппен мақала жариялан­ған­ болатын. Онда Гүлбану Тұрғынбекова ес­імді жүйке ауруына ұшыраған әйелдің қыстың күні жыртық кебіспен, қасындағы не­мересінің тәпішкемен жүр­гені, оның балаларымен, немерелері­мен жылуы, газы, электр энергиясы жоқ пә­терді жалдап тұрып жатқаны туралы айтылған еді.

Таяуда біз Гүлбанудың отбасының бүгінгі ахуалын біліп қайттық.

30-тамыз күні Шым­кент­тегі ИЧ-167/2 ме­ке­месінде Конс­титуция кү­ніне арнал­ған­ салтанатты іс-шаралар өт­кізілді.

Мекемеде Кон­ституция күніне арнап қабыр­ға газеттері шы­ғарылды. Спорттың теннис, шахмат, дойбы,­ нар­ды, волейбол ойындарынан жарыстар өткі­зіл­ді. Жарыста бірінші, екінші, үшінші орын ал­ғандар марапатталды. Көркемөнерпаздар конкурсының жеңімпаздары, жазасын өтеуші А.Рахымбаев домбырадан, Т.Юсупов гитарамен­ өнер көрсетіп, құнды сыйлықтармен марапатталды. Волейболдан бірін­ші орын алған 8-жа­сақтың командасына сыйлық ретінде «Тефаль» шай қыздырғышы, үлкен қабырға сағаты берілді.

Шахмат ойынынан бірінші орынды А.Бала­ба­ев, теннистен Ж.Мыңбаев, дойбыдан Ю.Курушбаев, түрнекке тартылудан В.Урахаев алды. Оларға түрлі сыйлықтар тапсырылды.